Żądanie orzeczenia rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka bywa traktowane jako sprawa honoru. Tymczasem jedyny realny skutek majątkowy tego rozstrzygnięcia dotyczy alimentów między byłymi małżonkami. Zanim podejmiesz decyzję, czy walczyć o winę, warto wiedzieć, co ona zmienia, a czego nie zmienia wcale.
Kiedy sąd orzeka o winie
Orzekając rozwód, sąd z urzędu ustala, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Odstępuje od tego wyłącznie na zgodne żądanie obu małżonków. Wtedy, zgodnie z art. 57 § 2 k.r.o., następują takie skutki, jak gdyby żaden z nich nie ponosił winy.
Sąd może przypisać wyłączną winę jednemu z małżonków, uznać winnymi oboje albo stwierdzić, że żaden z nich winy nie ponosi. Na zgodne żądanie stron w ogóle zaniecha orzekania o winie. Jeżeli jeden małżonek chce wyroku bez winy, a drugi tego nie akceptuje, sąd musi przeprowadzić postępowanie dowodowe co do przyczyn rozpadu małżeństwa. To zwykle oznacza świadków, dokumenty, czasem korespondencję i znacznie dłuższy proces.
Co wina zmienia w alimentach
Przepis, od którego wszystko zależy, to art. 60 k.r.o. Przewiduje on dwa różne reżimy alimentacji między byłymi małżonkami.
Reżim podstawowy (art. 60 § 1 k.r.o.). Rozwiedziony małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od byłego małżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym swoim usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Z tej drogi korzystają małżonkowie po rozwodzie bez orzekania o winie, przy winie obojga, a także małżonek niewinny. Warunkiem jest niedostatek, czyli sytuacja, w której uprawniony nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.
Reżim rozszerzony (art. 60 § 2 k.r.o.). Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może zobowiązać małżonka wyłącznie winnego do przyczyniania się do zaspokajania jego usprawiedliwionych potrzeb, i to nawet wtedy, gdy niewinny małżonek nie znajduje się w niedostatku.
Różnica ma praktyczne znaczenie. Osoba, która po rozwodzie zarabia, ale wyraźnie mniej niż wynosiła stopa życiowa rodziny w czasie małżeństwa, zazwyczaj nie wykaże niedostatku. Może natomiast wykazać istotne pogorszenie sytuacji materialnej, jeżeli wyrok przypisze drugiej stronie wyłączną winę.
Jak długo trwa obowiązek alimentacyjny
Obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami wygasa zawsze, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo (art. 60 § 3 zd. 1 k.r.o.).
Gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek wygasa ponadto z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Sąd może ten termin przedłużyć tylko ze względu na wyjątkowe okoliczności i na żądanie uprawnionego (art. 60 § 3 zd. 2 k.r.o.). Małżonka uznanego za wyłącznie winnego to ograniczenie czasowe nie chroni. Jego obowiązek nie ma ustawowego terminu końcowego i trwa, dopóki istnieją jego przesłanki.
Dla osoby pozwanej o rozwód z jej wyłącznej winy oznacza to ryzyko alimentów na rzecz byłego małżonka bez górnej granicy w czasie. Właśnie dlatego obrona przed takim żądaniem nie powinna być odkładana do ostatniej rozprawy.
Czego wina nie zmienia
Orzeczenie o winie nie wpływa na alimenty na wspólne dzieci. Dziecko ma prawo do utrzymania od obojga rodziców niezależnie od tego, kto doprowadził do rozpadu małżeństwa.
Wina nie przesądza też o władzy rodzicielskiej ani o kontaktach z dzieckiem. Sąd rozstrzyga te kwestie według dobra dziecka. Zachowanie małżonka wobec dzieci może mieć znaczenie, ale samo przypisanie winy rozkładu pożycia nie odbiera rodzicowi praw.
Wina rozkładu pożycia nie jest wreszcie podstawą do zmiany udziałów przy podziale majątku wspólnego. Nierówne udziały sąd może ustalić z ważnych powodów, uwzględniając stopień, w jakim każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku (art. 43 § 2 k.r.o.). To odrębna przesłanka i wymaga odrębnych dowodów.
Czy przepisy się zmienią
W czerwcu 2025 r. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego przyjęła projekt nowelizacji, który zakłada rezygnację z orzekania o winie i nowe zasady alimentacji po rozwodzie. Jest to projekt, a nie obowiązujące prawo. Sądy nadal stosują art. 57 i art. 60 k.r.o. w obecnym brzmieniu.
Nie weszła w życie także ustawa o rozwodzie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, uchwalona przez Sejm 13 marca 2026 r. Prezydent zawetował ją 30 kwietnia 2026 r. Rozwód w Polsce nadal orzeka wyłącznie sąd.
Jak podjąć decyzję
Żądanie orzeczenia wyłącznej winy drugiej strony ma sens finansowy przede wszystkim wtedy, gdy rozwód realnie pogorszy Twoją sytuację materialną, a dowody winy są mocne i dostępne. Jeżeli to Ty jesteś stroną, której przypisuje się winę, trzeba ocenić, jakie ryzyko alimentacyjne wynika z wyroku i czy zgoda na rozwód bez orzekania o winie, połączona z porozumieniem co do pozostałych kwestii, nie jest korzystniejsza.
Ta decyzja zależy od dochodów obu stron, długości małżeństwa, sytuacji dzieci i jakości dowodów. Każdą sprawę należy ocenić indywidualnie, najlepiej przed złożeniem pozwu albo odpowiedzi na pozew.
Sprawa rozwodowa w Zabrzu, Gliwicach lub Katowicach?
Prowadzę sprawy rozwodowe, alimentacyjne i o podział majątku przed sądami województwa śląskiego. Pomagam ocenić, czy żądanie orzeczenia o winie jest w danej sprawie uzasadnione, i przygotować pozew albo odpowiedź na pozew.
Artykuł ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na dzień publikacji. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
