Co grozi za groźby karalne? Art. 190 k.k. w 2026 r.

Co grozi za groźby karalne? Od 1 października 2023 r. art. 190 § 1 Kodeksu karnego przewiduje za ten czyn wyłącznie karę pozbawienia wolności do 3 lat – grzywna i ograniczenie wolności zniknęły z ustawowego zagrożenia. W tekście wyjaśniam, kiedy słowa „zabiję cię” albo wiadomość z pogróżką są przestępstwem, kto może złożyć wniosek o ściganie, w jakim terminie i jakie kary sądy orzekają w praktyce.

Co grozi za groźby karalne w 2026 r.?

Ustawowe zagrożenie to kara pozbawienia wolności do 3 lat, wprowadzona ustawą z 7 lipca 2022 r. od 1 października 2023 r. Wcześniej przepis przewidywał grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat; do starszych czynów sąd stosuje ustawę względniejszą dla sprawcy (art. 4 § 1 k.k.).

Nie oznacza to, że każdy skazany trafia do więzienia. Sąd ma do dyspozycji:

• kara wolnościowa zamiast więzienia – gdy kara nie byłaby surowsza od roku: ograniczenie wolności od 4 miesięcy albo grzywna od 150 stawek dziennych, przy stawce od 10 do 2000 zł (art. 37a § 1 i art. 33 § 3 k.k.);
• warunkowe zawieszenie kary do roku, jeśli sprawca nie był wcześniej skazany na pozbawienie wolności (art. 69 § 1 k.k.);
• warunkowe umorzenie postępowania z okresem próby od roku do 3 lat – dla osoby niekaranej za przestępstwo umyślne, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne (art. 66 i 67 § 1 k.k.);
• odstąpienie od wymierzenia kary przy orzeczeniu np. środka karnego (art. 59 k.k.).

Obok kary sąd może orzec zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonym i zbliżania się do niego (art. 41a § 1 k.k.), a na wniosek pokrzywdzonego – obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 § 1 k.k.).

Kiedy groźba jest przestępstwem z art. 190 k.k.

Groźba jest karalna wtedy, gdy łącznie spełnia trzy warunki opisane w art. 190 § 1 k.k. Po pierwsze, sprawca zapowiada popełnienie przestępstwa – na przykład pobicia, zabójstwa, podpalenia domu, zniszczenia samochodu. Po drugie, ma ono dotyczyć adresata albo jego osoby najbliższej, czyli według art. 115 § 11 k.k. małżonka, wstępnego, zstępnego, rodzeństwa, powinowatego w tej samej linii lub stopniu, osoby przysposobionej i jej małżonka oraz osoby pozostającej we wspólnym pożyciu. Po trzecie, groźba musi wzbudzić u zagrożonego uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona.

Ten ostatni warunek rozstrzyga większość spraw. Sąd sprawdza, czy pokrzywdzony faktycznie się przestraszył i czy jego obawa była rozsądna: kim jest sprawca, czy wcześniej stosował przemoc, czy groźby się powtarzały. To samo „zabiję cię” wypowiedziane w żartach przy stole nie będzie przestępstwem, a wysłane nocą przez byłego partnera z historią przemocy – może nim być.

Forma groźby nie ma znaczenia: rozmowa, SMS, komentarz w internecie, gest. Przepis chroni zarówno osobę, do której groźbę skierowano, jak i tę, której ona dotyczy.

Nie jest groźbą karalną zapowiedź działania zgodnego z prawem, np. „złożę pozew” albo „wypowiem ci umowę najmu”. Inaczej wygląda to przy zmuszaniu: art. 115 § 12 k.k. traktuje jako groźbę bezprawną także zapowiedź spowodowania postępowania karnego, jeśli służy ona wymuszeniu określonego zachowania, a nie ochronie prawa naruszonego przestępstwem.

Czy groźby karalne są ścigane z urzędu?

Nie – co do zasady ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego (art. 190 § 2 k.k.). Od chwili złożenia wniosku postępowanie toczy się już z urzędu (art. 12 § 1 k.p.k.), więc pokrzywdzony nie musi sam prowadzić sprawy ani pisać aktu oskarżenia.

Od 1 października 2023 r. obowiązuje wyjątek z art. 12 § 4 k.p.k. Prokurator lub policja mogą wszcząć i prowadzić postępowanie bez wniosku, jeżeli zachodzi duże prawdopodobieństwo, że pokrzywdzony nie złożył go ze strachu przed odwetem, albo gdy przemawia za tym interes społeczny. Dotyczy to zwłaszcza gróźb w rodzinie.

Wniosek można cofnąć w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a przed sądem za zgodą sądu – do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Ponowne złożenie wniosku jest niedopuszczalne (art. 12 § 3 k.p.k.). Decyzja o cofnięciu jest więc ostateczna.

Groźba karalna, nękanie czy zmuszanie – porównanie

Od kwalifikacji czynu zależy wysokość kary. Zestawienie według tekstu jednolitego Kodeksu karnego (Dz.U. 2026 poz. 1342):

Seria pogróżek wysyłanych przez kilka tygodni może zostać uznana za uporczywe nękanie, a groźba połączona z żądaniem („jeśli nie oddasz pieniędzy, spalę ci auto”) – za zmuszanie.

Jak zgłosić groźby karalne i jakie dowody zebrać

Zawiadomienie składa się na policji lub w prokuraturze, ustnie do protokołu albo na piśmie, z wyraźnym wnioskiem o ściganie sprawcy. Wcześniej zabezpiecz materiał, bo wiadomości i komentarze szybko znikają.

1. Zrób zrzuty ekranu wiadomości i komentarzy z widoczną datą, godziną i nazwą konta nadawcy; nie usuwaj oryginałów z telefonu.
2. Zapisz dane świadków rozmowy lub zdarzenia oraz to, co dokładnie słyszeli.
3. Spisz chronologię: kiedy padły groźby, w jakich okolicznościach, czy wcześniej dochodziło do przemocy lub zniszczeń.
4. Opisz, dlaczego groźbę uważasz za realną – to odpowiada na przesłankę „uzasadnionej obawy”.

Sprawy o groźby karalne prowadzi się w formie dochodzenia, które powinno zakończyć się w ciągu 2 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 3 miesięcy, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach na dalszy czas (art. 325i § 1 k.p.k.). Gdy groźbom domownika towarzyszy przemoc, policja może zatrzymać sprawcę, jeśli zachodzi obawa, że ponownie użyje przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej, zwłaszcza gdy tym grozi (art. 244 § 1a k.p.k.). Prokurator lub sąd może wtedy nakazać mu opuszczenie mieszkania albo zakazać zbliżania się do pokrzywdzonego (art. 275a § 1 k.p.k.). Gdy groźby pojawiają się w toku rozwodu, ich udokumentowanie ma znaczenie także dla sprawy o orzeczenie winy w rozkładzie pożycia.

Przedawnienie – ile czasu jest na zgłoszenie gróźb

Karalność groźby karalnej ustaje po 5 latach od jej wypowiedzenia lub wysłania (art. 101 § 1 pkt 4 k.k.). Jeśli w tym okresie wszczęto postępowanie, termin wydłuża się o kolejne 10 lat (art. 102 k.k.), więc łącznie sprawa może się toczyć do 15 lat od czynu.

Długi termin nie chroni dowodów: po kilku miesiącach świadkowie słabiej pamiętają rozmowę, a dane potrzebne do ustalenia autora wpisu w internecie mogą być już niedostępne. Zgłoszenie złożone w ciągu kilku dni daje znacznie większą szansę na skuteczne ściganie.

Zarzut gróźb karalnych – jak wygląda obrona

Obrona zwykle dotyczy przesłanki uzasadnionej obawy i kontekstu wypowiedzi: czy słowa padły w emocjonalnej kłótni, czy pokrzywdzony zachowywał się później tak, jakby się bał, i czy wypowiedź w ogóle zapowiadała przestępstwo.

Gdy sprawca nie kwestionuje zdarzenia, możliwe ścieżki to:

• mediacja z pokrzywdzonym (art. 23a k.p.k.) i pojednanie, które sąd może uwzględnić przy nadzwyczajnym złagodzeniu kary (art. 60 § 2 pkt 1 k.k.);
• uzgodnienie kary z prokuratorem i wniosek o skazanie bez rozprawy (art. 335 § 1 k.p.k.);
• wniosek o wydanie wyroku skazującego bez postępowania dowodowego, złożony do zakończenia pierwszego przesłuchania oskarżonych na rozprawie (art. 387 § 1 k.p.k.);
• wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, które nie oznacza skazania.

Częsty błąd podejrzanych to kontakt z pokrzywdzonym, by „wyjaśnić sprawę” lub nakłonić go do cofnięcia wniosku. Taka rozmowa może zostać uznana za kolejną groźbę lub nękanie. Szerzej o obronie w sprawach karnych piszę na stronie obrona w sprawach karnych.

Co przygotować przed spotkaniem z adwokatem

Pokrzywdzony i podejrzany powinni zabrać:

• całą korespondencję z drugą stroną, bez pomijania własnych wiadomości;
• wezwania, postanowienia i protokoły otrzymane z policji lub prokuratury;
• informację o wcześniejszych konfliktach, sprawach sądowych i skazaniach oraz listę świadków;
• w sprawach rodzinnych – informację o toczącej się sprawie rozwodowej lub o kontaktach z dziećmi.

Najczęściej zadawane pytania

Czy groźba wysłana SMS-em lub na Messengerze jest karalna?

Tak. Art. 190 § 1 k.k. nie wymaga określonej formy groźby, więc wiadomość tekstowa, komentarz pod postem czy nagranie głosowe podlegają tym samym zasadom co groźba wypowiedziana osobiście. Pisemna forma ułatwia dowód, bo treść jest utrwalona. Zachowaj oryginalne wiadomości w telefonie i zrób zrzuty ekranu z datą oraz nazwą konta nadawcy.

Czy można wycofać zgłoszenie gróźb karalnych?

Można cofnąć wniosek o ściganie: w postępowaniu przygotowawczym za zgodą prokuratora, a przed sądem za zgodą sądu, najpóźniej do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej (art. 12 § 3 k.p.k.). Ponownie złożyć wniosku już nie wolno. Prokurator może odmówić zgody, np. gdy podejrzewa, że pokrzywdzony działa pod presją sprawcy.

Czy za pierwsze groźby karalne można trafić do więzienia?

Teoretycznie tak, bo przepis przewiduje wyłącznie karę pozbawienia wolności do 3 lat. Przy osobie dotąd niekaranej sąd może jednak sięgnąć po warunkowe umorzenie postępowania, warunkowe zawieszenie kary albo zamienić więzienie na grzywnę lub ograniczenie wolności (art. 37a § 1 k.k.). Rozstrzygnięcie zależy od charakteru gróźb, postawy sprawcy i jego dotychczasowego życia.

Czy groźba „podam cię do sądu” jest groźbą karalną?

Nie. Groźba karalna musi dotyczyć popełnienia przestępstwa, a wniesienie pozwu czy złożenie skargi jest działaniem legalnym. Zapowiedź zawiadomienia o przestępstwie może jednak stanowić groźbę bezprawną (art. 115 § 12 k.k.), jeśli służy wymuszeniu określonego zachowania, a nie ochronie prawa naruszonego przestępstwem. Wtedy w grę wchodzi zmuszanie z art. 191 k.k.

Czy groźba skierowana wobec dziecka lub małżonka też jest ścigana?

Tak. Art. 190 § 1 k.k. obejmuje groźbę popełnienia przestępstwa na szkodę osoby najbliższej dla adresata, np. dziecka, małżonka, rodzica, rodzeństwa czy partnera we wspólnym pożyciu. Pokrzywdzonym jest wtedy osoba, w której groźba wzbudziła obawę, najczęściej adresat wiadomości. Dla oceny sprawy liczy się, czy obawa o bezpieczeństwo bliskiej osoby była uzasadniona w okolicznościach zdarzenia.

Czy pokrzywdzony dostanie zadośćuczynienie w procesie karnym?

Może je uzyskać bez osobnego procesu cywilnego. Wystarczy, że do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złoży wniosek o orzeczenie obowiązku zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 46 § 1 k.k. w zw. z art. 49a § 1 k.p.k.). Przy skazaniu sąd jest wtedy zobowiązany ten obowiązek orzec, ustalając kwotę według zasad prawa cywilnego.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.