Czy przy rozwodzie trzeba mieć świadków? W wielu sprawach nie, bo sąd może poprzestać na przesłuchaniu małżonków. Świadkowie stają się potrzebni wtedy, gdy jedna ze stron żąda orzeczenia o winie, gdy rozkład pożycia jest sporny albo gdy trzeba ustalić sytuację wspólnych dzieci.
W skrócie
- W każdej sprawie o rozwód sąd przesłuchuje strony, czyli samych małżonków (art. 432 k.p.c.). Świadkowie nie są obowiązkowi.
- Jeżeli pozwany uznaje pozew, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron (art. 442 k.p.c.).
- W rozwodzie z orzeczeniem o winie świadkowie są zwykle głównym dowodem, bo winę musi wykazać małżonek, który się jej domaga (art. 57 § 1 k.r.o., art. 232 k.p.c.).
- Świadkiem nie może być osoba poniżej 13 lat ani dziecko lub wnuk stron poniżej 17 lat (art. 430 k.p.c.). Krewni małżonków mogą w sprawie rozwodowej odmówić zeznań (art. 261 § 1 k.p.c.).
Czy przy rozwodzie trzeba mieć świadków?
Nie ma przepisu, który nakazuje powołanie świadków w sprawie rozwodowej. Obowiązkowy jest inny dowód: przesłuchanie stron. Zgodnie z art. 432 Kodeksu postępowania cywilnego w każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron.
Jednocześnie art. 431 k.p.c. zabrania oparcia wyroku wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu faktów. Sąd nie może więc orzec rozwodu tylko dlatego, że pozwany mówi „zgadzam się”. Musi ustalić, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały, czego wymaga art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oraz że żadna z przesłanek negatywnych z art. 56 § 2 i § 3 k.r.o. nie stoi na przeszkodzie rozwodowi. Czy do tego wystarczą zeznania samych małżonków, zależy od tego, o co strony się spierają.
Kiedy sąd poprzestaje na przesłuchaniu stron
Najprostsza sytuacja wynika z art. 442 k.p.c.: jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron. W praktyce dotyczy to rozwodów bez orzekania o winie, w których oboje małżonkowie zgodnie opisują, kiedy i dlaczego przestali wspólnie żyć.
Warunek braku wspólnych małoletnich dzieci ma znaczenie. Art. 441 k.p.c. stanowi, że postępowanie dowodowe ma ustalić okoliczności rozkładu pożycia oraz okoliczności dotyczące dzieci stron i ich sytuacji. Gdy małżonkowie mają małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach, więc częściej sięga po dodatkowe dowody, także wtedy, gdy rodzice są zgodni.
Ograniczenie dowodów do przesłuchania stron jest uprawnieniem sądu, nie obowiązkiem. Jeżeli zeznania małżonków są ze sobą sprzeczne albo budzą wątpliwości, sąd może dopuścić dowody z urzędu lub zobowiązać strony do ich wskazania.
| Sytuacja w sprawie | Czy świadkowie są zwykle potrzebni? | Podstawa |
|---|---|---|
| Rozwód bez orzekania o winie, pozwany uznaje pozew, brak wspólnych małoletnich dzieci | Zwykle nie; sąd może poprzestać na przesłuchaniu stron | art. 432, art. 442 k.p.c. |
| Rozwód bez orzekania o winie, są wspólne małoletnie dzieci | Zależy od zgodności rodziców i dokumentów; sąd bada sytuację dzieci | art. 441 k.p.c., art. 58 k.r.o. |
| Pozwany nie zgadza się na rozwód albo kwestionuje rozkład pożycia | Tak, aby wykazać zupełny i trwały rozkład | art. 56 § 1 k.r.o., art. 431 k.p.c. |
| Jedna ze stron żąda orzeczenia o winie drugiej | Tak, to najczęstszy dowód winy | art. 57 § 1 k.r.o., art. 232 k.p.c. |
| Spór o władzę rodzicielską lub miejsce pobytu dziecka | Zwykle tak, często obok opinii biegłych | art. 58 § 1 k.r.o. |
Świadkowie w rozwodzie z orzeczeniem o winie
W sprawie o rozwód z orzeczeniem o winie świadkowie są zazwyczaj niezbędni. Art. 57 § 1 k.r.o. nakazuje sądowi orzec, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, a na zgodne żądanie małżonków sąd zaniechuje orzekania o winie (art. 57 § 2 k.r.o.). Gdy zgody nie ma, ciężar wykazania winy spoczywa na tym, kto z niej wywodzi skutki prawne, ponieważ art. 232 k.p.c. obowiązuje strony do wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów.
Orzekanie o winie nadal obowiązuje. Projekt Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego przewidujący odejście od tej instytucji nie stał się prawem, a uchwalona 13 marca 2026 r. ustawa o rozwodzie pozasądowym została 30 kwietnia 2026 r. zawetowana przez Prezydenta. Wina ma realne skutki, między innymi dla alimentów między byłymi małżonkami, o czym piszę we wpisie o alimentach od byłego małżonka po rozwodzie z orzeczeniem o winie.
Wartość świadka zależy od tego, co widział lub słyszał sam. Sąsiad, który był świadkiem awantur, współpracownik, który wie o wyjazdach, przyjaciel, któremu współmałżonek mówił o nowym związku, wnoszą więcej niż osoba znająca sprawę wyłącznie z relacji strony. Świadek zeznaje ustnie, zaczynając od odpowiedzi na pytanie przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo mu w sprawie (art. 271 § 1 k.p.c.).
Kto nie może być świadkiem w sprawie rozwodowej
Art. 430 k.p.c. wyłącza dwie grupy osób: małoletnich, którzy nie ukończyli 13 lat, oraz zstępnych stron, czyli dzieci i wnuki małżonków, którzy nie ukończyli 17 lat.
Nie oznacza to, że zdanie dziecka nie ma znaczenia. Art. 216¹ k.p.c. przewiduje odrębną instytucję wysłuchania dziecka w sprawach dotyczących jego osoby, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości. Wysłuchanie nie służy ustalaniu, który rodzic zawinił. Sąd uwzględnia zdanie i rozsądne życzenia dziecka przy decyzjach o władzy rodzicielskiej i kontaktach.
Czy rodzina może odmówić zeznań w sprawie o rozwód
Tak. Prawo odmowy zeznań przysługuje małżonkom stron, ich wstępnym, zstępnym i rodzeństwu, powinowatym w tej samej linii lub stopniu oraz osobom pozostającym ze stronami w stosunku przysposobienia (art. 261 § 1 k.p.c.). W sprawach o prawa stanu odmowa zeznań co do zasady nie jest dopuszczalna, ale przepis wprost wyłącza z tego zakazu sprawy o rozwód.
W praktyce oznacza to, że matka, ojciec czy siostra małżonka mogą przyjść do sądu i oświadczyć, że nie będą zeznawać. Przed zgłoszeniem członka rodziny jako świadka trzeba więc z nim porozmawiać. Niezależnie od pokrewieństwa każdy świadek może odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie w sytuacjach z art. 261 § 2 k.p.c.
Jak zgłosić świadka, żeby sąd nie pominął dowodu
Wniosek o przesłuchanie świadka musi oznaczać dowód tak, by dało się go przeprowadzić, i wskazywać fakty, które mają nim zostać wykazane (art. 235¹ k.p.c.). Jeżeli wniosek tych elementów nie zawiera, a strona mimo wezwania nie usunie braku, sąd może pominąć dowód (art. 235² § 1 pkt 6 k.p.c.).
- Podaj imię, nazwisko i adres do doręczeń świadka. Bez adresu sąd nie wezwie go na rozprawę.
- Przy każdym świadku wypisz konkretne fakty, na które ma zeznawać, z przybliżonymi datami, na przykład „wyprowadzka pozwanego we wrześniu 2025 r.”, a nie „okoliczności sprawy”.
- Zaznacz, czy chcesz przesłuchania na posiedzeniu zdalnym, jeżeli świadek mieszka daleko (art. 235¹ zd. 2 k.p.c.).
- Zgłoś dowody od razu w pozwie albo w odpowiedzi na pozew. Gdy sąd wyznaczy posiedzenie przygotowawcze, twierdzenia i dowody można przytaczać do zatwierdzenia projektu planu rozprawy albo sporządzenia planu rozprawy (art. 205¹² § 1 k.p.c.). Późniejsze wnioski narażają stronę na zarzut spóźnienia.
- Uprzedź świadka o terminie. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd nakłada na świadka grzywnę (art. 274 § 1 k.p.c.).
Więcej o tym, co powinno znaleźć się w samym pozwie, piszę we wpisie Pozew o rozwód – co napisać.
Typowe błędy przy powoływaniu świadków
Najczęstszy błąd to lista kilkunastu osób zgłoszonych „na okoliczność rozkładu pożycia”. Taki wniosek przedłuża sprawę o kolejne terminy, a sąd i tak może pominąć dowody na fakty już wykazane (art. 235² § 1 k.p.c.). Drugi to powoływanie świadków, którzy znają małżeństwo tylko z opowieści jednej strony. Trzeci to przygotowywanie świadka do zeznań przez wspólne ustalanie wersji: rozbieżności w szczegółach są naturalne, a identyczne, wyuczone relacje kilku osób osłabiają ich wiarygodność.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy druga strona nie przychodzi do sądu. Jeżeli przesłuchać można tylko jednego małżonka, sąd ocenia, czy mimo to go przesłuchać, czy pominąć ten dowód (art. 302 § 1 k.p.c. w związku z art. 432 k.p.c.). Wtedy zeznania świadków i dokumenty zyskują na znaczeniu.
Co przygotować przed wizytą u adwokata
Przed pierwszym spotkaniem w sprawie rozwodowej spisz krótką chronologię małżeństwa: datę ślubu, datę ustania wspólnego pożycia, najważniejsze zdarzenia. Przy każdym zdarzeniu zanotuj, kto był jego świadkiem i jakie istnieją dokumenty, wiadomości lub nagrania. Przynieś odpis aktu małżeństwa, akty urodzenia dzieci i informacje o dochodach, jeżeli w sprawie pojawią się alimenty. Przemyśl też, czy zależy Ci na orzeczeniu o winie, bo od tej decyzji zależy, ilu świadków będzie potrzebnych i jak długo potrwa sprawa. Orientacyjne koszty postępowania opisuję we wpisie Ile kosztuje rozwód w 2026 r., a zakres spraw rodzinnych, które prowadzi kancelaria, na stronie prawo rodzinne i rozwody.
Najczęściej zadawane pytania
Czy świadek musi przyjść do sądu osobiście?
Zasadą jest ustne zeznanie na rozprawie. Sąd może jednak postanowić, że świadek złoży zeznanie na piśmie; wtedy podpisuje tekst przyrzeczenia i składa zeznanie w wyznaczonym terminie (art. 271¹ k.p.c.). We wniosku dowodowym można też wskazać, że strona chce przeprowadzenia dowodu na posiedzeniu zdalnym, co ułatwia sprawę świadkom mieszkającym daleko od sądu.
Co grozi świadkowi, który nie przyjdzie na rozprawę rozwodową?
Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skazuje świadka na grzywnę i wzywa go ponownie. Jeżeli świadek znów się nie stawi, sąd nakłada kolejną grzywnę i może zarządzić jego przymusowe sprowadzenie (art. 274 § 1 k.p.c.). Świadek, który ma ważny powód nieobecności, na przykład chorobę, powinien od razu zawiadomić sąd i przedstawić dokument.
Czy kochanek lub kochanka może być świadkiem w sprawie o rozwód?
Tak. Przepisy nie wyłączają takiej osoby jako świadka, a jej zeznania często dotyczą okoliczności, z których strona wywodzi winę współmałżonka. Świadek może jednak odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić go lub jego bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę albo dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową (art. 261 § 2 k.p.c.).
Czy można wygrać rozwód z orzeczeniem o winie bez świadków?
Można, jeżeli wina wynika z innych dowodów: korespondencji, wiadomości, nagrań, dokumentów z postępowań karnych lub opinii. Sąd ocenia wiarygodność i moc wszystkich dowodów według własnego przekonania (art. 233 § 1 k.p.c.). Same zeznania strony, która domaga się orzeczenia winy, zwykle nie wystarczą, gdy drugi małżonek przedstawia odmienną wersję.
Ilu świadków można powołać w sprawie rozwodowej?
Kodeks nie wprowadza limitu. Sąd może jednak pominąć dowód, między innymi gdy dotyczy faktów nieistotnych, gdy fakt został już wykazany zgodnie z twierdzeniem wnioskującego albo gdy wniosek zmierza tylko do przedłużenia postępowania (art. 235² § 1 k.p.c.). Lepiej zgłosić dwóch świadków z bezpośrednią wiedzą niż sześciu, którzy znają sprawę z opowieści.
Podstawa prawna i literatura: ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.), art. 205¹², 216¹, 232, 233, 235¹, 235², 261, 271, 271¹, 274, 302, 430–432, 441, 442; ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 56–58; M. Załucki (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2023 (współautor: S. Solarski).
Sprawa rozwodowa w Zabrzu, Gliwicach lub Katowicach?
Kancelaria prowadzi sprawy o rozwód, także z orzeczeniem o winie, oraz sprawy o władzę rodzicielską, kontakty i alimenty przed sądami województwa śląskiego, przede wszystkim w Zabrzu, Gliwicach i Katowicach. Pomagamy ustalić, jakie dowody są w sprawie potrzebne, i przygotować wnioski dowodowe.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

